|
|
The Concertgebouw rozpoczyna działalność w szczerym polu.
Amsterdamski wielbiciel muzyki powinien być wdzięczny Meininger Hofkapelle i ich dyrygentowi Hansowi von Bülow! Chociaż plany były już w realizacji, dopiero po ich koncercie w 1885 roku grupa amsterdamskich przedsiębiorców zdała sobie sprawę, że ich miasto było w poważnej potrzebie posiadania dobrej sali koncertowej i orkiestry. Zdecydowali się oni zbudować światowej dziś już sławy Concertgebouw. Stojąc dzisiaj w pobliżu Concertgebouw aż trudno uwierzyć, że w momencie otwarcia budynek znajdował się pośród pól i małych gospodarstw.
|
|
|
|
|
Willem Kes – pierwszy dyrygent orkiestry
Zaledwie dekadę zanim Willem Kes rozpoczął pełnić na krótko obowiązki jako główny dyrygent, Johannes Brahms powiedział, że chciaż lubi ‘amsterdamczyków’, uważa ich za słabych muzyków. W tym samym czasie Willem Kes był dyrygentem Parkschouwburg w Amsterdamie. Jednak od momentu rozpoczęcia kariery w 1888 ciężko pracował nad dyscypliną i grą zespołu. Kes wpłynął an osiągnięcie statusu poważanej orkiestry przez RCO, co znalazło odzwierciedlenie w gościnnych występach wielkich skrzypków Pabla de Sarasate i Józefa Joachima.
|
|
|
|
|
“Kelner, jeszcze jedną herbatę proszę”
Młody dyrygent główny ‘torturował’ nie tylko młodą orkiestrę ciężkim treningiem; ‘cierpiała’ również amsterdamska publiczność. Willem Kes sprawił, że słuchacze zrozumieli stopniowo, że byli „częścią przedstawienia na najwyższym poziomie artystycznym: koncertu, podczas którego nikt nie mógł mówić, spacerować, ani napić się herbaty tak jak żyjąc prywatnie”. W piękny sposób Kes wpłynął na pozbycie się przez publiczność złych nawyków, i wyrobił w amsterdamskich miłośnikach muzyki ekspertów, z czego dziś słyną.
|
|
|
|
|
Związek między Organami a Akustyką
W chwili otarcia akustyka Concertgebouw była daleka od idealnej. Brakowało jednego dominującego elementu w Hali Głównej: monumentalnych organów koncertowych Van Maarschalkerweerd. Muzyczni krytycy wczesnej Concertgebouw byli zdania, że wspaniała akustyka ożyła dopiero po zainstalowaniu za sceną orkiestry wielkich romantycznych organów.
|
|
|
|
|
Lepsza praca dla Kesa
W roku 1895 Willem Kes opuścił RCO by objąć stanowisko w Szkockiej Orkiestrze Symfonicznej w Glasgow, oczekując objęcia ‘lepszej’ pracy. Nie mógł się bardziej mylić. Mengelberg, jego następca, osiągnął coś niebywałego, przekształcając wcześniej poważaną RCO w światowej sławy orkiestrę w przeciągu następnych 10 lat.
|
|
|
|
|
Sprzeczny Mengelberg
Osobisty przyjaciel Gustawa Mahlera i inicjator holenderskiej tradycji mahlerowskiej, Willem Mengelberg, był bez wątpienia osobą pełną sprzeczności. Pod jego przywództwem, w okresie od 1845 do 1945, RCO zyskała międzynarodowy szacunek i światową sławę, trwającą po dzień dzisiejszy. Mengelberg był jednocześnie bardzo wymagający, i często nieuprzejmy w stosunku do muzyków, i miał swoje uparte, muzyczne poglądy. Holenderska gazeta „Algemeen Handelsblad” pisała o młodym Mengelbergu: “Ten młody Bonaparte, wódz armii”. Pomimo tego zyskał popularność jako dyrygent, najpierw w Holandii, a później w reszcie świata.
|
|
|
|
|
Mengelberg i pasja św, Mateusz
W 1899 roku Willem Mengelberg rozpoczyna tradycję trwającą po dzień dzisiejszy: w Niedzielę Wielkanocną dyryguje RCO podczas koncertu pasji św. Mateusza Jana Sebastiana Bacha. Chociaż jego poglądy na partytury i muzykę dziś są uważane za groteskowe i historycznie błędne (Mengelberg maił chór składający się z 450 chórzystów), wspomniany występ z 1899 dał powód do wykonywania ponad 100 różnych corocznych koncertów pasji św. Mateusza w Holandii co każdą Wielkanoc.
|
|
|
|
|
Richard Strauss - Ein Heldenleben
W roku 1898 pracownicy Concertgebouw zamienili tablicę Gounod na jednej z tablic z nazwą sali, na wypisaną złotymi literami z imieniem ‘R. Strauss’. Niemiecki kompozytor i dyrygent Richard Strauss był częstym gościem w Amsterdamie, i był wielbicielem tamtejszej orkiestry i jej głównego dyrygenta. By oddać to uczucie, zadedykował swój poemat muzyczny dla dużej orkiestry – Ein Heldenleben” dla 27-letniego Willema Mengelberga i jego RCO.
|
|
|
|
|
Początki holenderskiej tradycji mahlerowskiej
Na zaproszenie Willema Mengelberga słynny dyrygent i kompozytor Gustaw Mahler dyrygował RCO podczas gry swojej I i III Symfonii. Był to początek głębokiej muzycznej przyjaźni pomiędzy dwoma kompozytorami. Po wizycie Mahler napisał do Mengelberga: „To tak jakbym odnalazł drugi dom w Amsterdamie”. Mengelberg dyryguje kilkoma jego innymi symfoniami w 1904, 1906 1 1909. Był to początek trwałego związku między RCO i Gustawem Mahlerem.
|
|
|
|
|
Początek szokującej światowej kampanii mahlerowskiej
Zaledwie cztery miesiące po nagłej śmierci Gustawa Mahlera, Willem Mengelberg wraz z RCO rozpoczeli nie mającą precedensu kampanię na rzecz muzyki Mahlera. Podczas dziewięciu sezonów koncertowych Mengelberg zadedykował podczas każdego z nich między 10 a 34 koncertów muzyce swego drogiego przyjaciela, osiągając punkt kulminacyjny w postaci Festiwalu Mahlerowskiego w 1920 roku. Wśród jego ulubionych są I i IV Symfonia, oraz utwór Lied von der Erde.
|
|
|
|
|
Matthijs Vermeulen usunięty z Concertgebouw
Bez wątpienia jednym z ze skandali w historii orkiestry o którym się najbardziej rozpisywano, było usunięcie buntowniczego kompozytora i krytyka muzycznego Matthijsa Vermeulena. W wydawanej w Holandii gazecie ‘Telegraaf’ poddawał poważnej krytyce politykę Mengelberga jako zbyt niemiecko zorientowaną. Po koncercie VII Symfonii Cornelisa Doppera Vermuelen krzyknął: „heil Sousa”, odnosząc się do amerykańskiej sztucznej muzyki marszowej. Nic dziwnego, że został usunięto go z jego ulubionej sali koncertowej, po czym opuścił kraj i udał się wkrótce do Paryża.
|
|
|
|
|
Wszystkie symfonie Mahlera w ciągu 11 dni
‘Holandia, a zwłaszcza Królowa, jest dumna z Willema Mengelberga’. Taki hołd złożony przez Jego Wysokość Księcia Holandii Hendrika oficjalnie rozpoczął Srebrny Jubileusz niezwykle popularnego Mengelberga wraz z Orkiestrą Concertgebouw. W bezprecedensowym, o światowym znaczeniu Festiwalu Mahlerowskim, Mengelberg przedstawia całość twórczości swego drogiego przyjaciela i bratniej duszy, Gustawa Mahlera; jedenastodniowy maraton zarówno dla dyrygenta, jak i orkiestry.
|
|
|
|
|
Pierwsza sesja nagraniowa
Pierwsze nagranie Mengelberga wraz z Orkiestrą Concertgebouw ma miejsce w maju 1926 roku dla wytwórni British Columbia. Nagrywają oni fragmenty Wagnera, Berlioza, Beethovena, oraz wspaniałe Adagietto z V Symfonii Mahlera: kamień milowy w historii nagrań, i w dalszym ciągu dostępne na płycie CD.
|
|
|
|
|
Zaproszeni dyrygenci
Na scenę wstępuje Herbert von Karajan i przejmuje batutę by poprowadzić RCO po raz pierwszy. Nie był wyjątkiem: wielu uznanych dyrygentów prowadziło RCO w jej historii. W krótkim podsumowaniu: Wilhelm Furtwängler, Claude Debussy, Paul Hindemith, Richarda Strauss, Leonard Bernstein, Gustav Mahler, Darius Milhaud, Maurice Ravel, Arnold Schoenberg, Leopold Stokowski, Igor Stravinsky, a ostatnio: Zubin Mehta, Daniel Harding, Gustavo Dudamel, Esa-Pekka Salonen, Kurt Masur, Sir Colin Davis i Nikolaus Harnoncourt, z czego wszyscy mieli okazję poprowadzić RCO.
|
|
|
|
|
Druga Wojna Światowa
Mroczny okres w historii zarówno Holandii, jak i RCO: Druga Wojna Światowa. W trakcie nazistowskiej inwazji i okupacji Holandii, normalne życie muzyków RCO o żydowskich korzeniach stało stawało się coraz cięższe. W 1941 roku nazistowski rząd wydał nakaz mówiący, że jedynie muzycy ‘rasy aryjskiej’ mogli grać w orkiestrach, uniemożliwiając tym samym pracę każdemu z muzyków żydowskich. Wielu z porzuconych żydowskich muzyków RCO znalazło miejsce w Żydowskiej Orkiestrze Symfonicznej, która dawała koncerty w Teatrze Żydowskim w Amsterdamie do 1942 roku, kiedy to tragicznie Teatr zaczął służyć jako centrum deportacji Żydów.
|
|
|
|
|
Mengelberg i Trzecia Rzesza
Najbardziej kontrowersyjny aspekt w życiu Willema Mengelberga skupia się wokół jego zachowania poprzedzającego niemiecką okupację i w trakcie jej trwania, w latach 1940-1945. Według niego muzyka i polityka tworzyły dwa inne światy, przez co kontynuował prowadzenie orkiestry kiedy naziści najechali i okupowali Holandię, wystawiając się jako idealne materiał propagandowy. Jego zachowanie tłumaczono od naiwności po obojętność. Po zakończeniu Drugiej Wojny Mengelergowi zakazano występów na holenderskich scenach, jak również odebrano mu paszport. Pierwotnie Mengelberg dostał dożywotni zakaz, jednak jego adwokaci zdołali go zredukować do sześciu lat. Zaledwie dwa miesiące przed zakończeniem wygnania Mengelberg zmarł w Szwajcarii.
|
|
|
|
|
Eduard van Beinum - człowiek muzyków
Po zakończeniu Drugiej Wojny Eduard van Beinum został następcą Willema Mengelberga. Van Beinum był przez długi czas ulubieńcem orkiestry, i służył RCO od roku 1931 jako asystent Mengelberga. Społeczne zmiany jakie nastąpiły po Drugiej Wojnie miały wpływ na stosunki między dyrygentem a muzykami. W miejsce pozycji niemal ‘dyktatorskiej’ jaką przyjmowali Mengelberg i Kes, był on bardziej człowiekiem zbliżonym do muzyków: kochali go zarówno członkowie orkiestry, jak i publiczność. Lub, jak to zauważył członek RCO: „Pracowałeś pod batutą Mengelberga, ale razem z Van Beinumem”.
|
|
|
|
|
Pierwsze nagranie dla Philipsa
Holenderski dyrygent Filharmonicznej Orkiestry Symfonicznej Radia Holenderskiego, Paul van Kempen miał zaszczyt poprowadzenia pierwszej sesji nagraniowej Królewskiej Orkiestry Cocertgebouw dla wytwórni Philips, podczas koncertu Uwertury 1812 Czajkowskiego. Był to początek długiego związku pomiędzy Philips Classics a amsterdamską orkiestrą, trwającego do lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku. Philips dokumentował jakość RCO dyrygowanej przez Eduarda van Beinum and Bernarda Haitinka, w postaci dużej liczby nagrań, z których wiele doczekało się reedycji na płytach CD.
|
|
|
|
|
Eduard van Beinum umiera na swej ulubionej scenie
Rankiem 13 kwietnia 1959 roku podczas prób I Symfonii Brahmsa wraz z RCO, śmiertelny atak serca kończy nagle życie u udaną karierę Van Beinuma. Jego pogrzeb był transmitowany w holenderskiej telewizji, po czym tego samego wieczoru odbył się koncert poświęcony jego pamięci, dyrygowany przez ulubionego przez Van Beinuma dyrygenta: Bernarda Haitinka.
|
|
|
|
|
Dwóch głównych dyrygentów.
Nagła śmierć Van Beinuma spowodawała poszukiwania nowego dyrygenta przez RCO. Kilka miesięcy przed śmiercią Van Beinum wskazał na młodego Bernarda Haitinka jako swojego następcę, lecz zanim Haiting mógł objąć swoje stanowisko jako jedyny dyrygent RCO, współdzielił stanowisko głównego dyrygenta wraz z Eugenem Jochumem od 1961 do 1963.
|
|
|
|
|
Pierwszy skrzypek Olof-Krebbers
RCO mogła zawsze polegać na sile niezwykle utalentowanych pierwszych skrzypków: czasami nawet więcej niż jednym. Przykładem udanej współpracy na pozycji pierwszego skrzypka był związek Hermana Krebbersa i Theo Olofa. Znali się od kiedy skończyli dziewięć lat, dzielili również wspólną karierę jako soliści. Specjalnością dwójki skrzypków był Podwójny Koncert Bacha, grali go wspólnie na całym świecie.
|
|
|
|
|
Bunt w Concertgebouw
Nikt nie oczekiwał że coś tak radykalnego może mieć miejsce w majestatycznej Concertgebouw, lecz w latach sześćdziesiątych stało się: mała grupa młodych kompozytorów zbuntowała się przeciw, jak to określali, niedemokratycznej strukturze RCO. Reinbert de Leeuw, Louis Andriessen i Peter Schat zakłócili koncert pod batutą Bernarda Haitinka swoją własną wersją Suity Dziadek do orzechów: ich grzechotki i trąbki próbowały zmusić do dialogu i zmiany. I swoje zamierzenie osiągnęli: w krótkim czasie nastąpiła debata pomiędzy młodymi kompozytorami a RCO, podczas której RCO wysłuchała życzeń młodych ‘Dziadków do orzechów’.
|
|
|
|
|
“Moja noga nigdy więcej nie postanie na holenderskiej scenie”
Holenderski rząd zagroził Orkiestrze Concertgebouw poważnym ograniczeniem dotacji. Wiązałoby się to z usunięciem 23 muzyków ze składu światowej sławy zespołu. Brenard Haitink skwitował tą groźbę do dziś przytaczanym stwierdzeniem: „Jeśli to się stanie, moja noga nigdy więcej nie postanie na holenderskiej scenie”. Rząd wkrótce wycofał się ze swych katastrofalnych planów.
|
|
|
|
|
Mahler 9 – zawsze niebezpieczne pożegnanie
IX Symfonia Pożegnalna Mahlera ma taki sam mityczny status co łabędzi śpiew IX Symfonii Beethovena. Mengelberg nie tylko bał się jej intensywnych i poruszających słów, Symfonia wyznacza również kilka przełomowych momentów w historii RCO: ostatni wieczorny koncert dla Chailly w 2004, jak również pamiętny występ, jaki Leonard Bernstein wraz z RCO dali podczas Holland Festival w 1988 roku. To nagranie DG jest nadal uważane za najbardziej niesamowity występ kiedykolwiek: sprawił, że muzycy na scenie byli przepełnieni łzami.
|
|
|
|
|
Nowy szef wprowadza do Amsterdamu nowy repertuar
Riccardo Chailly, piewszy cudzoziemiec który został głównym dyrygentem RCO, przyniósł do Amsterdamu zupełnie nowy repertuar. Pod jego kierownictwem orkiestra zaczyna grać młode, nowe i śmiałe programy, programy nieznane do tamtej chwili w Amsterdamie. Współcześni mistrzowie jak Schat, Berio czy Varèse weszli w ten sposób na scenę, bez ignorowania tradycji reprezentowanej przez Mahlera i Brucknera.
|
|
|
|
|
Chailly i muzyka holenderska
Maestro Riccardo Chailly nie tylko odbudował zainteresowanie muzyką współczesną i nowoczesną, w kręgu jego szczególnych zainteresowań była muzyka holenderska. Dzięki Chailly na holenderską scenę koncertową powróciły kompozycje Rudolfa Eschera, Johana Wagenaara, Alphonsa Diepenbrocka, Tristana Keurisa, Petera Schata, Otto Kettinga, oraz wielu innych.
|
|
|
|
|
Zwycięstwo Chailly w 1995 roku
"Gustav Mahler – Świat Słucha" to tytuł Festiwalu Mahlerowskiego upamiętniającego 75 rocznicę festiwalu z 1920 roku. Na zaproszenie amsterdamskiej Concertgebouw najlepsze orkiestry (amsterdamska, berlińska i wiedeńska) grają dzieła Mahlera, z udziałem światowej sławy zaproszonych dyrygentów Bernarda Haitinka, Riccardo Muti, Claudio Abbado and Sir Simona Rattle. Największą niespodzianką festiwalu jest jednak główny dyrygent RSO Riccardo Chailly. Jego niesamowite interpretacje Mahlera wyznaczają nową jakość.
|
|
|
|
|
Słynni soliści
W czerwcu 2001 roku Mścisław Rostropowicz otwiera SLAVA! Festival: twający przez trzy tygodnie festiwal muzyczny poświęcony wyłącznie temu legendarnemu rosyjskiemu wiolonczeliście. Nie jest on jedyną międzynarodową sławą występującą z orkiestrą, przez lata był ich wielu: Joseph Joachim, Lang Lang, Yefim Bronfman, Murray Perahia, Dietrich Fischer Dieskau, Klaus Florian Vogt and Thomas Quasthoff, Artur Rubinstein, Krystian Zimmerman, Thomas Hampson, Christine Schäfer, Truls Mørk, Maria Callas i wielu innych.
|
|
|
|
|
Mariss Jansons – złota kombinacja
Jego poprzednicy dołączali do RCO gdy nadal byli młodzi, podczas gdy Mariss Jansons był pierwszym dyrygentem, który przed dołączeniem do orkiestry już osiągnął światową sławę zanim został powołany na stanowisko głównego dyrygenta w roku 2004. Jego nauczyciele, najpierw Hans Swarowsky a później Herbert von Karajan wyrażali następującą opinię na temat Jansonsa: „Jest w stanie sprawić, że orkiestra zakochuje się w granej przez siebie muzyce”. Jansons nie chce być innowatorem, lecz chce utrzymać wysoki poziom muzyczny osiągnięty przez orkiestrę. I to mu się udało: Jansons wraz z RCO są uważani za złotą kombinację.
|
|
|
|
|
Jeden człowiek, dwie orkiestry
Od roku 2003 Mariss Jansons służył jako główny dyrygent jeszcze jednej światowej sławy orkiestrze: Bawarskiej Radiowej Orkiestry Symfonicznej. W roku 2007 jego kontrakt został przedłużony do 2012 roku, z obowiązkiem wobec BROS na 10 tygodni w sezonie. Jansons dziel swój czas między Monachium a Amsterdam, co jest coraz częściej spotykanym fenomenem wśród dyrygentów-gwiazd.
|
|
|
|
|
Numer dwa
Francuski magazyn 'Le Monde de la Musique' przyznał RCO drugie miejsce na liście 10 najlepszych orkiestr symfonicznych w Europie. Według magazynu jedynie Wiedeńska Orkiestra Filharmoniczna może mieś nadzieję na prześcignięcie RCO.
|
|
|
|
|
Najlepsza Orkiestra Symfoniczna Świata.
Na łamach brytyjskiego magazynu poświęconego muzyce klasycznej ‘Gramophone’, uznani krytycy muzyczni z Europy i Ameryki Północnej określili Królewską Orkiestrę Concertgebouw z Amsterdamu jako pierwszą wśród najlepszych światowych orkiestr symfonicznych. Wydawca ‘Gramophone’ James Inverne zauważa: “Królewska Orkiestra Concertgebouw jest jedną z ostatnich, które mają natychmiastowo rozpoznawalne brzmienie, i która w pewien sposób zanurza się w charakterze kompozytora, podobnie jak aktor w swych rolach”.
|
|
|
